(Βρυξέλλες, 4 Φεβρουαρίου 2026) – Η αποτυχία των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δώσουν προτεραιότητα στα ανθρώπινα δικαιώματα υπονομεύει το κράτος δικαίου, τον δημοκρατικό χώρο και την προστασία των δικαιωμάτων στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, δήλωσε σήμερα η Human Rights Watch στην Παγκόσμια Έκθεσή 2026.
Η έμφαση στην αποτροπή της μετανάστευσης, σε συνδυασμό με την κανονικοποίηση των αφηγημάτων κατά των φύλων, των μεταναστών και της δημοκρατίας, η μη συνεπής επιβολή του κράτους δικαίου, η συρρίκνωση του χώρου για την κοινωνία των πολιτών και οι κατηγορίες για διπλά μέτρα και σταθμά στην εξωτερική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν υπονομεύσει τις θεμελιώδεις αξίες της.
«Από τη μετανάστευση έως το κράτος δικαίου και την εξωτερική πολιτική, η ΕΕ παραμελεί τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη λογοδοσία με τρόπους που βλάπτουν τη δημοκρατία και εκθέτουν τους πολίτες σε κάθε είδους αυθαιρεσίες », δήλωσε ο Benjamin Ward, εκτελών καθήκοντα διευθυντή για την Ευρώπη και την Κεντρική Ασία στη Human Rights Watch. «Εν όψει ενός ασταθούς κόσμου και απειλών στην Ευρώπη, είναι ζωτικής σημασίας για την ΕΕ να υπερασπίζεται με συνέπεια τις θεμελιώδεις αξίες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Σε αυτή την 36η έκδοση της Παγκόσμιας Έκθεσης, 529 σελίδων, η Human Rights Watch κάνει μία ανασκόπηση της πρακτικής εφαρμογής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε 100 και πλέον χώρες. Στην εισαγωγική του έκθεση ο εκτελεστικός διευθυντής Philippe Bolopion γράφει ότι η αναχαίτιση του κύματος αυταρχισμού που σαρώνει τον κόσμο είναι η πρόκληση της γενιάς μας. Καθώς το σύστημα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων απειλείται όπως ποτέ άλλοτε από την κυβέρνηση Τραμπ και άλλες παγκόσμιες δυνάμεις, ο Bolopion καλεί τις δημοκρατίες που σέβονται τα δικαιώματα και την κοινωνία των πολιτών να δημιουργήσουν μια στρατηγική συμμαχία για την υπεράσπιση των θεμελιωδών ελευθεριών.
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε έναν Κανονισμό Επιστροφών που θα επεκτείνει τη χρήση της κράτησης για τους αιτούντες άσυλο και τους μετανάστες, θα καταργήσει τις διασφαλίσεις κατά των επικίνδυνων απελάσεων και θα ανοίξει τον δρόμο για τη δημιουργία των λεγόμενων κέντρων επιστροφής σε χώρες εκτός της ΕΕ. Αρκετά κράτη μέλη περιόρισαν ή ανέστειλαν την πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου χωρίς καμία ουσιαστική αντίδραση από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε σε μέτρα που διευκολύνουν τα κράτη μέλη ώστε να απορρίπτουν γρήγορα τις αιτήσεις ασύλου χωρίς ουσιαστική εξέτασή τους.
- Συνεχίστηκε η οπισθοδρόμηση των κρατών μελών όσον αφορά τις δεσμεύσεις τους για το κράτος δικαίου. Παρά τις μακροχρόνιες παραβιάσεις του κράτους δικαίου από την ουγγρική κυβέρνηση, το Συμβούλιο της ΕΕ δεν έλαβε αποφασιστικά μέτρα προκειμένου να λογοδοτήσει η Ουγγαρία. Κατά τη διάρκεια του 2025 η Ουγγαρία αποσύρθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ΔΠΔ) και φιλοξένησε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος καταζητείται με ένταλμα του ΔΠΔ, χωρίς να τον συλλάβει για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα.
- Η επιρροή των ακροδεξιών κομμάτων και η μίμηση των πολιτικών τους κατά των δικαιωμάτων εκ μέρους των συστημικών κομμάτων τροφοδότησαν τις διακρίσεις εναντίον περιθωριοποιημένων κοινοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών, των μουσουλμάνων και των λεσβιών, ομοφυλόφιλων, αμφιφυλόφιλων και τρανσέξουαλ (ΛΟΑΤ) ατόμων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε και εργάστηκε για την ανανέωση των υφιστάμενων στρατηγικών οι οποίες εστιάζονται στην προστασία των ομάδων που αντιμετωπίζουν διακρίσεις, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών, των ΛΟΑΤ ατόμων και των φυλετικών κοινοτήτων. Ωστόσο, προτάσεις όπως η Οριζόντια Οδηγία για την Ίση Μεταχείριση, η οποία αποσκοπεί στην κάλυψη σημαντικών νομικών κενών στην προστασία κατά των διακρίσεων λόγω θρησκείας, αναπηρίας, ηλικίας και σεξουαλικού προσανατολισμού, παραμένουν στάσιμες.
- Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην προστασία των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων, η εφαρμογή τους στα κράτη μέλη υστερεί κατά πολύ, με αποτέλεσμα 93,3 εκατομμύρια άτομα (21% του πληθυσμού) να διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού το 2024. Η ανεργία ήταν ένας βασικός παράγοντας.
- Η ΕΕ επέβαλε περαιτέρω κυρώσεις στη Ρωσία και σε Ρώσους αξιωματούχους για παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και εγκλήματα που διαπράχθηκαν κατά την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία. Τα κράτη μέλη της ΕΕ επιβεβαίωσαν τις δεσμεύσεις τους όσον αφορά την ευθύνη για τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν στην Ουκρανία αλλά, σε αντίθεση με τα προηγούμενα έτη, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν εξέφρασε την υποστήριξή του στις διαδικασίες του ΔΠΔ σχετικά με την Ουκρανία. Η αντίδραση στις φρικαλεότητες του ισραηλινού στρατού στην Παλαιστίνη παρέμεινε το πιο διχαστικό ζήτημα για τις κυβερνήσεις της ΕΕ, ενώ η απροθυμία τους να αναλάβουν δράση εν μέσω των φρικαλεοτήτων του Ισραήλ εντάθηκε μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός τον Οκτώβριο.
- Η ΕΕ έδωσε προτεραιότητα στη συνεργασία σε θέματα ασφάλειας, εμπορίου και ελέγχου της μετανάστευσης με καταπιεστικούς ηγέτες στην Τουρκία, την Τυνησία, την Αίγυπτο, τα κράτη του Περσικού Κόλπου, την Κίνα και την Ινδία, εις βάρος της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αυτές τις χώρες.
Εκτός από ένα κεφάλαιο σχετικά με τις εξελίξεις σε επίπεδο ΕΕ, η Παγκόσμια Έκθεση 2026 περιλαμβάνει ξεχωριστά κεφάλαια για τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ουγγαρία, την Ιταλία, την Πολωνία και την Ισπανία.
«Η ΕΕ μπορεί και πρέπει να είναι μια δύναμη για το καλό στον κόσμο και για τους ανθρώπους που ζουν εντός της Ένωσης», δήλωσε ο Ward. «Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο αν οι θεσμοί και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών της λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις συνθήκες για την προστασία και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τις εφαρμόζουν με συνέπεια».
